Tóm lược tứ Thánh đế

duc phat chanh dang giac

Trong bài Kinh Chuyển Pháp Luân:

Ariyasacca: Thánh đế là sự thật chân lý mà bậc Thánh nhân đã chứng ngộ. Ariyasacca: Thánh đế có 4 pháp:

1- Dukkha ariyasacca: Khổ Thánh đế đó là ngũ uẩn chấp thủ là sắc uẩn chấp thủ, thọ uẩn chấp thủ, tưởng uẩn chấp thủ, hành uẩn chấp  thủ, thức uẩn chấp thủ thuộc về tam giới, là đối tượng của 4 pháp chấp thủ đều là khổ Thánh đế.

2- Dukkhasamudaya ariyasacca: Nhân sinh khổ Thánh đế đó là tham tâm sở gọi là tham ái có 3 loại tham ái (taṇhā):

– Kāmataṇhā: Dục ái là tham ái trong 6 đối tượng ái (sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái) trong cõi dục giới.

– Bhavataṇhā: Hữu ái là tham ái trong 6 đối tượng ái (sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái) hợp với thường kiến và tham ái trong thiền sắc giới, thiền vô sắc giới, trong cõi sắc giới, cõi vô sắc giới.

– Vibhavataṇhā: Phi hữu ái là tham ái trong 6 đối tượng ái (sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái) hợp với đoạn kiến.

3- Dukkhanirodha ariyasacca: Diệt khổ thánh đế đó là Niết bàn.

4- Dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasacca: Pháp hành dẫn đến diệt khổ Thánh đế đó là pháp hành bát chánh đạo hợp đủ 8 chánh: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

Trong Bộ Visuddhimagga: Thanh Tịnh Đạo giảng giải về 16 thật tánh của tứ Thánh đế:(1)

1- Khổ Thánh đế (dukkha ariyasacca)

Đó là ngũ uẩn chấp thủ, hoặc sắc pháp và danh pháp tam giới đó là 81 tam giới tâm (trừ 8 siêu tam giới tâm) và 51 tâm sở (trừ tham tâm sở) có 4 thật tánh:

– Thật tánh khổ là luôn hành hạ.

– Thật tánh khổ là do nhân duyên cấu tạo.

– Thật tánh khổ làm nóng nảy.

– Thật tánh khổ là luôn luôn biến đổi.

2- Nhân sinh khổ Thánh đế (dukkhasamudaya ariyasacca)

Đó là tham tâm sở gọi là tham ái, có 3 loại tham ái (taṇhā) là nhân sinh khổ  Thánh đế, có 4 thật tánh là:

– Thật tánh nhân sinh khổ Thánh đế.

– Thật tánh làm cho phát sinh khổ Thánh đế.

– Thật tánh ràng buộc trong khổ Thánh đế.

– Thật tánh dính mắc trong khổ Thánh đế.

3- Diệt khổ Thánh đế (dukkhanirodha ariyasacca)

Đó là Niết bàn là pháp diệt khổ Thánh đế, có 4 thật tánh:

– Thật tánh giải thoát khổ Thánh đế.

– Thật tánh không bị ràng buộc trong khổ Thánh đế.

-Thật tánh không bị nhân duyên cấu tạo.

– Thật tánh không tử sinh luân hồi trong tam giới.

4- Pháp hành dẫn đến diệt khổ Thánh đế (dukkhanirodhagaminī paṭipadā ariyasacca)

Đó là pháp hành bát chánh đạo hợp đủ 8 chánh: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, có 4 thật tánh là:

– Thật tánh pháp hành dẫn đến chứng ngộ Niết bàn.

– Thật tánh là pháp hành dẫn đến chứng ngộ chân lý tứ Thánh đế.

– Thật tánh là pháp hành giải thoát khổ tử sinh luân hồi trong tam giới.

– Thật tánh là pháp hành dẫn đầu làm phận sự:

+Biết khổ Thánh đế.

+Diệt nhân sinh khổ Thánh đế.

+Chứng ngộ Niết bàn diệt khổ Thánh đế.

Tất cả 16 thật tánh của tứ Thánh đế này đồng thành tựu cùng một lúc trong 4 Thánh đạo tâm.

Ghi chú:

1 Bộ Visuddhimagga, phần Pariññādikiccakathā.
 
Trích: Kinh chuyển pháp luân (trang 38 – 41) TK Hộ Pháp