Tứ thánh đế

1- Khổ Thánh đế (Dukkha Ariyasacca)

– Này chư tỳ khưu! Khổ Thánh đế là chân lý mà bậc Thánh nhân đã chứng ngộ, đó là:

* Tái sinh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ.

* Phải gần gũi, thân cận với người không thương yêu là khổ.

* Phải xa lìa người thương yêu là khổ.

* Mong muốn đừng có sinh, đừng có già, đừng có bệnh, đừng có chết … mà điều ấy không thể nào được như ý là khổ.

Tóm lại, chấp trong ngũ uẩn chấp thủ do tâm tham ái và tà kiến là khổ. Những thật tánh khổ ấy gọi là khổ Thánh đế.

2- Nhân sinh khổ Thánh đế (Dukkhasamudaya Ariyasacca)

– Này chư tỳ khưu! Nhân sinh khổ Thánh đế là chân lý mà bậc Thánh nhân đã chứng ngộ, đó là tham ái là nhân dắt dẫn tái sinh kiếp sau, hợp với tham muốn, ái dục say mê trong mỗi kiếp ấy, say mê trong các đối tượng, đắm say trong kiếp sống. Nhân sinh khổ Thánh đế ấy là:

* Dục ái (kāmataṇhā): tham ái trong 6 đối tượng ái (sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái).

* Hữu ái (bhavataṇhā): tham ái trong 6 đối tượng ái hợp với thường kiến, hoặc tham ái trong các bậc thiền sắc giới, vô sắc giới, trong cõi sắc giới, cõi vô sắc giới.

* Phi hữu ái (vibhavataṇhā): tham ái trong 6 đối tượng ái hợp với đoạn kiến. Những thật tánh tham ái ấy gọi là nhân sinh khổ Thánh đế.

3- Diệt khổ Thánh đế (Dukkhanirodha Ariyasacca)

– Này chư tỳ khưu! Diệt khổ Thánh đế là chân lý mà bậc Thánh nhân đã chứng ngộ, đó là Niết bàn là pháp diệt tận được mọi tham ái ấy không còn dư sót bằng 4 Thánh đạo tuệ, Niết bàn xả ly tất cả, Niết bàn từ bỏ chấp trong ngũ  uẩn chấp thủ, Niết bàn giải thoát khổ, Niết bàn không còn luyến ái, không còn dính mắc. Những thật tánh Niết bàn ấy gọi là diệt khổ Thánh đế.

4- Pháp hành dẫn đến diệt khổ Thánh đế (Dukkhanirodhagaminī Paṭipadā Ariyasacca)

– Này chư tỳ khưu! Pháp hành dẫn đến chứng ngộ Niết bàn, diệt khổ Thánh đế là chân lý mà bậc Thánh nhân đã chứng ngộ, đó là Thánh đạo hợp đủ 8 chánh là chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Những thật tánh pháp hành bát chánh đạo ấy gọi là pháp hành dẫn đến diệt khổ Thánh đế.

Trích: Kinh chuyển pháp luân (trang 14-16) TK Hộ Pháp